Portret z Maską

Są w Płocku takie książki,  których już nikt nie pominie w bibliografii wybranego tematu. Tak jest choćby z „Leksykonem płockich ulic”  Piotra Gryszpanowicza.

Teraz do tego elitarnego grona, tym razem w kwestii płockiego teatru, brawurowo dołączyła Lena Szatkowska, prezentując zagadnienia najbliższe jej sercu i zajęciu recenzenta teatralnego. „Portret z Maską” zachwyca benedyktyńską pracą dokumentalną i dziennikarską.  Książka to wyczerpujące biogramy płockich aktorów – laureatów „Srebrnych Masek”, laureatów „Złotych Masek”  wręczanych osobom, które zapisały się w historii współczesnego teatru polskiego wybitnymi dokonaniami i ludzi uhonorowanych Nagrodą Rajmunda Rembielińskiego. Na kartach książki skrzętnie zanotowano też nazwiska związane z Małą Złotą Maską m.in. teatralnych fotografów, rzemieślników, inspicjentów, suflerów.

Niezwykła to nagroda – za jak najlepsze udawanie kogoś innego. To nietrudne, mogłoby się wydawać.  I myśląc w ten sposób, dajemy się wpędzić w pułapkę. Teatr to coś więcej niż udawanie, a nawet partnerska umowa:  ty zapłacisz, a ja zagram dla ciebie Hamleta. Nie „zagram” – będę dla ciebie duńskim księciem, nawet jeśli cud powtarza się co wieczór.

Wydaje mi się, że autorce książki bliska jest tradycja teatralna Stanisławskiego, najkrócej mówiąc wcielania się, a nie odgrywania postaci. Tak zresztą można patrzeć na same Maski  – otrzymują je płoccy aktorzy w sezonie za role niekonwencjonalnie, dodające magii teatralnej materii.  Jako dokumentalistka Szatkowska skrupulatnie wylicza wszelkie role w drodze zawodowej bohaterów i wertuje prasę, jako dziennikarka rozmawia z nimi (za kulisami, w pociągu, w kawiarni, na kolacji u przyjaciół, na ulicy Grodzkiej…) i puentuje każdą postać krótkim mottem. „Aktorstwo jest dla mnie zawodem szczęścia”, tak mówiła długoletnia płocka artystka Zdzisława „Hesia” Bielecka-Piórkowska (1932-2023, Srebrna Maska 1989), która swój artystyczny pseudonim wzięła od debiutu w „Moralności Pani Dulskiej”.

„Niech magia teatru tej ulotnej sztuki, dzieje się. Eviva l’arte”, tak Lena podsumowała obecnego dyrektora Teatru Dramatycznego im. Jerzego Szaniawskiego w Płocku. Marek Mokrowiecki  (Złota Maska 2018) jako dojrzały człowiek, reżyser i aktor ma wiele przemyśleń na temat związku z Melpomeną. Dla teatru porzucił lokomotywy.

Warto wspomnieć, że każdy biogram jest po części prywatny, podkreśla na przykład zainteresowania aktora, co zdejmuje postać z koturnów.  O Szymonie Cempurze (Srebrna Maska 2018 i 2024) dowiadujemy się, że jest lalkarzem i pasjonatem dwóch kółek. Żeglarz. Gra na flecie i perkusji.

 „Portret z Maską” przez swój monograficzny charakter stał się zarazem księgą pamięci. Wielu z artystów nie ma już pośród nas, ale ich niezwykłe, niesymetryczne postacie przetrwały w zbiorowej świadomości. Jerzy Bielecki (1922-2010, Srebrna Maska 1984) już na zawsze dla miłośników teatru pozostanie niezapomnianym Piłatem z powieści „Mistrz i Małgorzata”  (1981) Bułhakowa. „Warto było przyjechać do Płocka choćby dla tej jednej roli”, powie.

„Ta książka jest podróżą po świecie takich aktorów – ludzi, którzy potrafią jednym spojrzeniem, jednym gestem, jednym drżeniem głosu zatrzymać czas”, pisze Joanna Banasiak, dyrektorka Książnicy Płockiej w słowie od wydawcy.

Laureaci w poszczególnych częściach wydawnictwa ułożeni są w porządku alfabetycznym, co znacznie ułatwia nawigację, nie do przecenienia są indeksy.

Srebrną Maskę za wybitne kreacje sezonu zainicjował w 1983 roku redaktor „Tygodnika Płockiego”  Tomasz Pawłowski, ówczesny prezes  Płockiego Towarzystwa Przyjaciół Teatru. Projekt opracowała artystka plastyk Zofia Samusik-Zaremba. Fundatorem i wykonawcą jest pracownia jubilerska Jerzego Stachurskiego. Obecnie prezesem PTPT i, wraz z zarządem, strażnikiem niezbywalnego poziomu nagrody jest lekarz, Jarosław Wanecki.

*Lena Szatkowska – nauczycielka, dziennikarka, recenzentka teatralna.  Studiowała filologię polską i teatrologię na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu.  Autorka i współautorka kilku książek, m.in. poświęconej bohaterom wojny 1920  r. „Szarej legendy”.  Ma w dorobku setki artykułów opublikowanych w „Tygodniku Płockim”. Współautorka sztuki „M. Zimińska”. Uhonorowana medalem Laude Probus.

Tekst: Milena Gurda